სალომე სუხიაშვილი
დოქტორანტი
ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი
თბილისი, საქართველო
სალომე სუხიაშვილი
დოქტორანტი
ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი
თბილისი, საქართველო
ტყუილის როლი და ფუნქცია ქართულ და ჩრდილოკავკასიურ
საყოფიერო ზრაპრებში
აბსტრაქტი
ზღაპარი ფოლკლორის ის ჟანრია, რომელიც ყველაზე ხშირად იყენებს ჯადოსნურ თუ ფანტასტიკურ ელემენტებს, რათა ადამიანები დააფიქროს სხვადახვა მორალურ საკითხზე. სამივე ტიპის ზღაპარში იქნება ეს ჯადოსნური, ცხოველთა თუ საყოფიერო ყველგან გვხვდება ტყუილის მოტივი, რომელსაც, რა თქმა უნდა, თავისი ფუნქცია და დანიშნულება აქვს. ტყუილის როლზე საუბრობდა ვ. პროპი, ვ.მილერი, ჯ.კემბელი და ა.შ. აღსანიშნია ის ფაქტი რომ ქართული საყოფიერო ზღაპრები, მართალია, იკვლია ალ.ღლონტმა, მაგრამ უშუალოდ ტყუილის როლსა და ფუნქციაზე ფუნდამენტური ნაშრომი არ არსებობს. მოხსენების მიზანია, ქართული და ჩრდილოკავკასიური საყოფიერო ზღაპრების შედარება და ამ შედარების დროს ტყუილის როლისა და ფუნქციის განსაზღვრა. რა საერთო და განმასხვავებელი მნიშვნელობა აქვს ტყუილს ამ ხალხთა ფოლკლორში. მსგავსი და განსხვავებული შემთხვევების გამოვლენა. რა შემთხვევაში იყენებენ პერსონაჟები ტყუილს. რა დანიშნულება აქვს ტყუილის თქმას. შერჩება თუ არა მატყუარას ტყუილი?
სხვადასხვა მეცნიერთა ნაშრომებზე დაყრდნობით, იკვეთება რომ ტყუილის თქმა: ავითარებს სიუჟეტს, ახასიათებს პერსონაჟს, ქმნის კომიკურ სიტუაციას, მას აქვს მორალური დანიშნულება.
ქართულ საყოფიერო ზრაპრებში ტყუილი გვხვდება როგორც თავის გადარჩენის საშუალება, „ნაცარქექია“. ასევე ქონების მოპოვების საშუალება „ერთი მანეთის შოვნა“, საცოლის მოსაპოვებლად „სამი ტყუილი“ და ა.შ.
ჩრდილოკავკასიურ ზრაპრებში ტყუილი შეიძლება შეგვხვდეს როგორ დასჯის საშუალება, მაგ. „მოლას სასჯელი“, თუმცა ისიც შეიძლება რომ ტყუილის მეშუეობით გმირმა ქონებაც შეიძინოს.
რა თქმა უნდა, ცალკე გამოსაყოფია ქოსატყუილას პერსონაჟი, რომელისთვისაც ტყუილი ბუნების ნაწილია. ჩრდილოკავკასიურ ზღაპრებში ქოსატყუილას მსგავსია ტრიქსტერი.
ნაშრომის დაწერისას გამოყენებული იქნება შემდეგი სამეცნიერო მიდგომები: ლიტერატურის ანალიზი და შესწავლა, შედარება. მსგავსი მეთოდით შესრულებული სამუშაო საშუალებას მოგვცემს სტრუქტურულად დავალაგოთ ტყუილის თმის მოტივები და ტყუილის ეფექტი. დავინახოთ კულტურული სხვაობები და ღირებულება, რომელსაც ტყუილი სძენს ზღაპარს.
საკვანძო სიტყვები: საყოფიერო ზრაპარი; ქართული ზღაპარი, ჩრდილოკავკასიური ზღაპარი; ტყუილი; ტყუილის როლი; ტყუილის ფუნქცია;