ირმა კვაშილავა
ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი
ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტი
უფროსი მეცნიერი თანამშრომელი
თბილისი, საქართველო
ORCID: https://orcid.org/
ირმა კვაშილავა
ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი
ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტი
უფროსი მეცნიერი თანამშრომელი
თბილისი, საქართველო
ORCID: https://orcid.org/
რაფიელ ერისთავი და ხალხური ტრადიციები
რაფიელ ერისთავის მრავალფეროვან მოღვაწეობაში საპატიო ადგილი უჭირავს ეროვნულ ტრადიციებს. ძნელია სხვა ქართველი მწერლის დასახელება, რომელიც მხატვრულ შემოქმედებაში უფრო უხვად იყენებდეს ეთნოგრაფიული ყოფის მასალებს და ხალხური შემოქმედების ნიმუშებს. მას განსაკუთრებული ყურადღება ჰქონდა მიქცეული მშობლიური ენის სულიერი კულტურის და ტრადიციული სოციალური ინსტიტუტების ფუნქციონირებისადმი. კერძოდ, სხვადასხვა რიტუალებისადმი, რწმენა-წარმოდგენებისადმი, ხალხური დღეობა-დღესასწაულებისადმი, ნათესაობის სისტემის, ქორწინებისა და საქორწილო ცერემონიალისადმი, გლოვისა და დატირების ეროვნული თავისებურებებისადმი, რომელთაც ფართოდ იყენებდა მხატვრულ ნაწერებში, მაგრამ მას ყოველთვის შეუბღალავად უნარჩუნებდა ეთნოგრაფიულ იერსახეს, ვინაიდან ზუსტად და სრულად აფიქსირებდა. უფრო მეტიც, მწერალმა არა მარტო შეკრიბა ხალხური საგანძური, არამედ ქართულ ეთნოგრაფიაში ცალკეული ტრადიციების, თუ წეს-ჩვეულებების სპეციალური კვლევის მეთოდიკა შემოიტანა. სწორედ ეთნოგრაფიულმა ნარკვევებმა მოუხვეჭა მას სახელი სამწერლო ასპარეზზე. საბოლოოდ კი, ქართველი ხალხის კულტურული მემკვიდრეობის გადარჩენა, მისი მომავალი კეთილდღეობისათვის ბრძოლის ამოცანებს დაუკავშირდა.
ნაშრომის მიზანია იმ ხალხური ტრადიციების წარმოჩენა, მრომელიც ისტორიის კუთვნილება არ არის. ისინი ასაზრდოებენ ქართულ მენტალობას, შინაგან თავისუფლებას, ამიტომ მუდამ ეყოლებათ სათანადო შემფასებელი, როგორსაც ცნობილი მწერალი რაფიელ ერისთავი და მისი მადლიერი შთმომავლობა წარმოადგენს.
რაფიელ ერისთავის დამსახურება მის სიცოცხლეშივე აღიარეს და სათანადო პატივიც მიაგეს. მრავალი ახალი თაობა დაიწყებს თავის სულიერ ბიოგრაფიას იმ შედევრით, რაც მან მეთერთმეტე მცნებად შეუქმნა მოზარდ თაობას და „სამშობლო ხევსურისა“-დ იწოდება. გარდა ამისა, რაფიელ ერისთავს, სამეცნიერო, საველე და სამუზეუმო საქმიანობის მრავალფეროვნებით, XIX ს-ის ქართველ ეთნოგრაფთა შორის ბადალი თითქმის არ მოეძებნა. უპრიანი იქნება, ცნობილი მკვლევრის მოღვაწეობა, მისი დაბადებიდან 200 წლისთავზე, პროფესორ ვალერიან ითონიშვილისეული დაკვირვებით შეჯამდეს, რომელმაც არაერთი გამოკვლევა მიუძღვნა რ. ერისთავის შემოქმედებას - ქართველი ხალხისა და საქართველოს უანგარო სიყვარულით დაწერილს. ვალ. ითონიშვილს არ გამორჩენია რაფიელ ერისთავის მემკვიდრეობით დაინტერესებული მკვლევრები, თუნდაც ისინი, ვინც ირიბად შეეხნენ მის ღვაწლს ქართული ეთნოგრაფიის სფეროში. საკვლევ თემატიკაში აისახა მაშინდელი და თანამედროვე მკვლევრების მომძლავრებული ინტერესი ხალხურობის ნიშნით გამორჩეული მოღვაწისადმი, რომელიც პირადი ცხოვრებით სანიმუშო მაგალითდ გვევლინება: დედაენისა და ეროვნული ტრადიციების მედგარი დამცველი, გლეხკაცობის აღდგენა-დაწინაურების მქადაგებელი და ვინ მოსთვლის მისი ხანგრძლივი მოღვაწეობის სულისკვეთებას, რომელიც ხალხის ზნე-ჩვეულებას, რწმენა-შეხედულებას, მენტალიტეტს, ცნობიერებას, სოციალურ პირობებს, გლეხის გულისნადებს და ჭირ-ვარამს საკუთარი აზროვნების სიმაღლიდან კი არ უცქერდა, არამედ გლეხისავე შეხედულებით ზომავდა.
ხალხური ცხოვრების მარტივი წესის ლაზათი მუდამ ჩვენი თანადროულია, მას ვერ აფერმკრთალებს პროგრესული ინტელექტუალური მიღწევები; მხოლოდ გვაოცებს და აღგვიძრავს გულში ძლიერ სიყვარულს სამშობლოსადმი, საქმისადმი, მოყვასისადმი.
და ბოლოს, რაფიელ ერისთავმა და მისმა თანამოაზრეებმა, როგორც გ. ასათიანი აღნიშნავდა, ბევრი რამ გააკეთეს იმისათვის, რომ ჩვენ – დღევანდელ ქართველებს იმედის თვალით შეგვეხედა მომავლისათვის.
საკვანძო სიტყვები: ტრადიცია, ეთნოგრაფიული ნარკვევები, სულიერი კულტურა, სოციალური ინსტიტუტები