თამარ ცაგარელი
ხელოვნებათმცოდნეობის დოქტორი
საქართველოს შოთა რუსთაველის თეატრისა და კინოს სახელმწიფო უნივერსიტეტი ასოცირებული პროფესორი
თამარ ცაგარელი
ხელოვნებათმცოდნეობის დოქტორი
საქართველოს შოთა რუსთაველის თეატრისა და კინოს სახელმწიფო უნივერსიტეტი ასოცირებული პროფესორი
ტრაგედიის ჟანრის განსაზღვრა ანტიკურ ეპოქასა და XXI საუკუნეში
აბსტრაქტი
დრამა (ბერძნ. მოქმედება) წარმოიშვა ანტიკურ საბერძნეთში. მისი წარმოშობა უკავშირდება საკულტო რიტუალებს. დრამა ორი სახით არსებობს – როგორც დაფიქსირებული ტექსტი და როგორც თეატრალური დადგმა (ინსცენირება, სპექტაკლი). პირველ მათგანს შეისწავლის ლიტერატურათმცოდნეობა, მეორეს კი – თეატრთმცოდნეობა. დრამატული ტექსტის რეცეფცია (აღქმა, წაკითხვა) ინდივიდუალურად ხორციელდება, მკითხველმა მოქმედება თავად უნდა წარმოიდგინოს, მას ძალუძს, კითხვის დროს შეჩერდეს, უკან დაბრუნდეს ან პირიქით წინ გაუსწროს მოვლენებს. სპექტაკლის მაყურებელი სრულიად განსხვავებულ მდგომარეობაშია, რადგან თითოეული ინსცენირება ნაწარმოების ერთგვარი ინტერპრეტაციაა, რომელსაც რეჟისორი, მსახიობები და თეატრალური აპარატი ახორციელებენ. ამასთან, სპექტაკლის პროდუქცია და რეცეფცია კოლექტიური (მის შექმნაში მონაწილეობს რეჟისორი, მსახიობები და სხვა მრავალი ადამიანი, ხოლო რეცეფციაში – მრავალი მაყურებელი) და ერთდროულია. დრამატული ჟანრებია: ტრაგედია, კომედია, ტრაგიკომედია, ფარსი, მისტერია, ვოდევილი, მელოდრამა, აუდიოპიესა და სხვა.
ტრაგედიის („თხის სიმღერა“) წარმოშობა საკულტო-რიტუალურ პრაქტიკასთანაა დაკავშირებული. თავდაპირველად გვხვდება მისი შემდეგი სახესხვაობები: სატირა (ნიღბებსა და ქურქში გამოწყობილი ადამიანები ლექსებით ხოტბას ასხამდნენ ღვინისა და თრობის ღმერთ დიონისეს) და დითირამბი (ქორული საკულტო სიმღერა, რომელშიც სიტყვები, ცეკვა, მიმიკა და თამაში მჭიდროდ იყო ერთმანეთთან დაკავშირებული). დღეს, თანამედროვე ეპოქაში ტრაგედიის ჟანრი, არისტოტელეს განსაზღვრებისგან განსხვავებით, სხვა მოთხოვნებითა და სანახაობრივი ფორმებით წარმოგვიდგება. ფაქტიურად, შესაძლებელი ითქვას რომ, ტრაგედიის ჟანრი არ არსებობს. რამ ჩაანაცვლა იგი და რა იწერება დრამატურგიაში, როგორც სათეატრო სანახაობის საფუძველი?!
საკვანძო სიტყვები: ტრაგედიის ჟანრი, ჟანრის ევოლუცია, დრამატურგია.