ჰაიატე სოტომე
ფილოლოგიის დოქტორი
ცუკუბას უნივერსიტეტი
ცუკუბა, იაპონია
ჰაიატე სოტომე
ფილოლოგიის დოქტორი
ცუკუბას უნივერსიტეტი
ცუკუბა, იაპონია
ფსიქოლოგიური ტრავმა და სტრესული აშლილობა
აკა მორჩილაძის „მოგზაურობა ყარაბაღში“
აკა მორჩილაძის რომანი „მოგზაურობა ყარაბაღში“ პოსტსაბჭოთა პერიოდის კავკასიის რეალობას ასახავს. რომანში პირველი პირით მოთხრობილია პროტაგონისტი გია მიქატაძის ომის განცდა და ფსიქოლოგია. მოხსენების მიზანია, რომანი ტრავმული ლიტერატურის კვლევის კონტექსტში წავიკითხოთ.
რომანის პროტაგონისტი ბავშვობის მეგობარ გიგლიკოსთან ერთად ნარკოტიკების შესაძენად აზერბაიჯანში, განჯაში მიემგზავრება. თუმცა ღამის სიბნელეში გზა აერევა და შემთხვევით ყარაბაღში აღმოჩნდება, სადაც ე. წ. ყარაბაღის ომი მიმდინარეობს. ყარაბაღში ჯერ აზერბაიჯანის ჯარი დაატყვევებს, მერე სომხური ჯარი აზერბაჯანის ჯარს თავს დაესხმის და გიაც სხვა სომეხ ტყვეებთან ერთად ტყვეობას თავს დააღწევს. გიას ეგონა, რომ გათავისუფლებულია, თუმცა მერე მიხვდა, რომ სინამდვილეში ისევ დატყვებებულია, ოღონდ ამჯერად სომხური ჯარის მიერ. ტყვეობიდან გაქცევა დააპირა, აზერბაიჯანელ ტყვესთან ერთად ყარაბაღიდან გაიქცა და თბილისში დაბრუნება მოახერხა. თუმცა, შინ დაბრუნებული სუსტად გრძნობს თავს და საწოლში წევს, ოჯახსა და მეგობრებთან საუბარი არ უნდა და ხმასაც არ (ვერ) ამოიღებს.
ყარაბაღში „მოგზაურობის“ პროცესში პროტაგონისტი რანდენჯერმე კრიტიკულ ბრძოლას განიცდის. ფსიქიატრიის დარგში ფსიქოლოგიურ ზიანს, რომელიც ვლინდება ისეთი გადაულახავი ფსიქოლოგიური ტრავმული მოვლენის განცდის შემდეგ, როგორიც არის ომი, სექსუალური ძალადობა, ავარია, სტიქია, უწოდებენ მწვავე სტრესულ აშლილობას (ASD: Acute Stress Disorder) და პოსტტრავმულ სტრესული აშლილობას (PTSD: Post-Traumatic Stress Disorder) უწოდებენ. ASD-ისა და PTSD-ის სიმპტომებად ითვლება: მოვლენების მეხსიერების დაბრუნება, მოვლენების დასიზმრება, პოზიტიური გრძნობის უქონლობა, რეალობის აღიქმების ცვლილება, არიდება ობიექტისგან, რომელიც მოვლენებს აგონებს, უძილობა, კონცენტრაციის დაკარგვა და ა. შ. ASD-ის შემთხვევაში ტრავმული მოვლენებიდან ერთ თვეში სიმპტომები მსუბუქდება, ხოლო, თუ ერთ თვეზე მეტად სიმპტომები გრძელდება, მაშინ PTSD-ზე გადადის. ჩვენ არ ვიცით, აქვს თუ არა ერთ თვეზე მეტად სიმპტომები რომანის პროტაგონისტს, თუმცა ყოველ შემთხვევაში ASD-ის ან PTSD-ის ტიპიკური სიმპტომებს აჩვენებს. ყარაბაღში ომის უშუალო განცდა დიდ ზეგავლენას ახდენს პროტაგონისტის ფსიქოლოგიაზე და, სხვა სიტყვით რომ ვთქვათ, რომანის ავტორი პოსტ-საბჭოთა არეულ პერიოდში გამოვლენილ ადამიანის ფსიქოლოგიას მოხერხებულად აღწერს. აშშ-ში PTSD-ის სიმპტომებს დიდი ყურადღება მიიპყრო მაშინ, როცა ვიეტნამის ომში ნაომარ ბევრ ვეტერანებს ზემოხსენებული სიმპტომები გამოევლინა.
ამდენად, ფსიქოლოგიურ ტრავმული ლიტერატურისა და მისი კვლევის კონტექსტში პოსტსაბჭოთა ქართული ლიტერატურაც დიდ ადგილს იკავებს.
საკვანძო სიტყვები: აკა მორჩილაძე, „მოგზაურობა ყარაბაღში“, ფსიქოლოგიური ტრავმა, სტრესული აშლილობა, პოსტსაბჭოთა ქართული ლიტერატურა