ირინა ნოზაძე
დოქტორანტი
ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი
შოთა ძიძიგურის სახელობის ბასკოლოგიის ცენტრის უფროსი სპეციალისტი
ირინა ნოზაძე
დოქტორანტი
ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი
შოთა ძიძიგურის სახელობის ბასკოლოგიის ცენტრის უფროსი სპეციალისტი
“Obabakoak” – ბერნარდო აჩაგას ფანტასმაგორიული სამყარო
აბსტრაქტი
მეოცე საუკუნის ესპანური ლიტერატურის მსგავსად, ბოლო დროის ბასკურმა ლიტერატურამ არჩევანი რომანის ჟანრზე შეაჩერა. შეიძლება ითქვას, რომ გასული სამი ათწლეულის ბასკურ რომანებს თან სდევს პოსტმოდერნისტული წანამძღვარი, რომლის თანახმადაც, უკვე ყველაფერია ნათქვამი, თუმცა საჭიროა თავიდან მოყოლა. ბასკი ლიტერატურათმცოდნე მარი ხოსე ოლასირეგი მიუთითებს, რომ მსგავსი ტიპის ბასკური რომანი ეკლექტიკურია, რამეთუ განიცდის ზეგავლენას, ვხვდებით ინტერტექსტუალობას და მიუხედავად იმისა, რომ გათავისებულია მოდერნისტული მეთოდები, ამავდროულად, წინა პლანზეა წამოწეული ჟანრთა პაროდიული და ირონიული კომბინაციები და ტიპოლოგიათა მრავალფეროვნება.
როგორც ლინგვისტი და კრიტიკოსი დავიდ ლასაგაბასტერი აღნიშნავს, ბოლო წლებში ბასკურმა რომანმა საბოლოოდ გადალახა წინაღობა, რომლის თანახმადაც მას არ შეეძლო წინ აღდგომოდა რეალობას. ეტასთან დაკავშირებული ტექსტების რაოდენობის მატების წყალობით, ბასკურმა რომანმა თანდათან დაარღვია ტერორიზმისა და მისი ფეტიშისტური და რიტუალური ელემენტების გარშემო არსებული ტაბუები.
სწორედ ამ ფონზე გამოვიდა სამწერლობო ასპარეზზე თანამედროვე ბასკი მწერალი ბერნარდო აჩაგა. მან წიგნების გამოქვეყნება 1970-იან წლებში დაიწყო, როცა ბასკური ლიტერატურა დამოუკიდებელ სოციალურ ინსტიტუციად იქცა. დემოკრატიული ხასიათის კულტურულმა არაორთოდოქსულობამ, რომელიც 1960-იანების სოციო-კულტურულმა ცვლილებებმა წარმოშვა, ბასკური ლიტერატურული სისტემისთვის ხელსაყრელი პოლიტიკური გარემო შექმნა. აჩაგა მოხდენილად წარმოგვიდგენს თავის შემოქმედებას სხვადასხვა ფორმის შერწყმით და ამ სამყაროს გასამდიდრებლად, მხატვრული გამოსახვის საშუალებებზე დაყრდნობით, არც ნაწარმოების სტრუქტურის დაშლას ერიდება.
ფანტასმაგორიულმა სამყარომ, რომელშიც მწერალი გაიზარდა, მნიშვნელოვანწილად ასახვა ჰპოვა მის მოთხრობათა კრებულში “Obabakoak”. მოთხრობები საინტერესო და უცნაური ფორმითაა წარმოდგენილი და ამასთან, სიმარტოვისა და ფატალურობის იდეური განვითარებით, თემატურად ერთმანეთს უკავშირდება. მსგავსი სტრუქტურით კრებული მეტად ახლოსაა რომანის ჟანრთან. მოთხრობები, პირველ რიგში, იმით უკავშირდება ერთმანეთს, რომ ყველა მათგანში მოქმედება ობაბაში ვითარდება.
როგორც ბერნარდო აჩაგა აღნიშნავს, ნატურალისტური მწერლობა ხშირად შეცდომას უშვებს, გარკვეული თვალთახედვით, პერსონაჟების დეტალური აღწერითა და მათი ქცევისთვის რაღაც ლოგიკური ახსნის მოძებნითა თუ გულისხმიერი დამოკიდებულებით, რაც საკუთრივ პერსონაჟებისთვის ვერ იქნება ბუნებრივი. ფანტასტიკა სხვა არაფერია, თუ არა „სხვათა“ რეალობა, თითოეული პიროვნების რწმენა-წარმოდგენათა ერთობლიობა. აქედან გამომდინარე, მწერალი იმ დასკვნამდე მივიდა, რომ იმ სამყაროზე სასაუბროდ, რომელსაც თავად იცნობდა, საჭირო გახლდათ მოქმედების არარეალურ, გამოგონილ ადგილზე გადატანა. ამგვარად დაიბადა ობაბა, სამყარო, რომელშიც მოქმედება მიმდინარეობს. ობაბამ აჩაგას შესაძლებლობა მისცა, ალტერნატიული ლოგიკის წყალობით წარმოედგინა წარმოსახვითი ცხოვრება, რამეთუ მოვლენები რეალურად არსებული სამყაროს მიღმა ვითარდებოდა.
ბერნარდო აჩაგა მოხდენილად წარმოგვიდგენს თავის შემოქმედებას სხვადასხვა ფორმის შერწყმით და ამ ესთეტიკური სამყაროს გასამდიდრებლად, მხატვრული გამოსახვის საშუალებებზე დაყრდნობით, არც ნაწარმოების სტრუქტურის ტრანსფორმაციაზე ამბობს უარს. მისთვის მწერლობა ახალი იდეურ-ესთეტიკური შესაძლებლობების მუდმივი ძიების პროცესია. ლიტერატურული ჟანრების ჩარჩოებთან თამაში, მათი დაშლა ბერნარდო აჩაგას შემოქმედების ერთგვარი მუდმივაა. ლიტერატურული ჟანრების საზღვრების ერთმანეთში გადაკვეთის ტენდენცია მწერლის ბოლოდროინდელი შემოქმედების მუდმივ მახასიათებლად იქცა. მოხსენებაში განვიხილავთ აჩაგას შემოქმედების ფუნდამენტურ ნაწარმოებს “Obabakoak”, მის ძირითად იდეურ-ესთეტიკურ ასპექტებს და თავად მწერლის როლს თანამედროვე ლიტერატურული გამოწვევების ფონზე.
საკვანძო სიტყვები: ბერნარდო აჩაგა, ფანტასმაგორია, თანამედროვე ბასკური ლიტერატურა