ირინე მოდებაძე
ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი
შოთა რუსთაველის სახელობის ქართული ლიტერატურის ინსტიტუტი
უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი
თბილისი, საქართველო
ORCID: 0000-0001-5432-0243
ირინე მოდებაძე
ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი
შოთა რუსთაველის სახელობის ქართული ლიტერატურის ინსტიტუტი
უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი
თბილისი, საქართველო
ORCID: 0000-0001-5432-0243
ალექსანდრე ხახანაშვილი ძველი ქართული ლიტერატურის ისტორიაზე
აბსტრაქტი
ქართული მწერლობის ისტორიის პერიოდებად დაყოფა (პერიოდიზაცია) მისი სისტემატიზაციისა და ამავდროულად შეფასებების ძირითადი კრიტერიუმების დადგენაც გახლავთ. ქართველ კრიტიკოს-მოაზროვნეთა მიერ ეროვნული მწერლობის განვითარების შეფასების ისტორია, არა მხოლოდ ქართული თეორიულ-კრიტიკული აზროვნების ისტორიის თვალსაზრისით არის მნიშვნელოვანი, არამედ ახალი დროის ლიტერატურული პროცესის განვითარების ძირითადი ტენდენციების შესწავლის მხრივაც ძალზედ საყურადღებოა. საქართველოში XIX საუკუნის მიწურულს შეიქმნა არაერთი შემაჯამებელი ხასიათის შრომა, რომელშიც კრიტიკოსებმა ქართული ლიტერატურული პროცესის დახასიათება ქართული მწერლობის განვითარების ფართო კონტექსტში სცადეს. ქართული ლიტერატურის პერიოდიზაციის დადგენაში დიდი ღვაწლი მიუძღვის ალექსანდრე ხახანაშვილს. ალექსანდრე ხახანაშვილის „ნარკვევების“ გამოცემით დაიწყო ქართული ლიტერატურათმცოდნეობის განვითარების მნიშვნელოვანი ეტაპი. მისი თხზულებები იბეჭდებოდა ქართულ, რუსულ და ევროპულ ენებზე. აღსანიშნავია, რომ მეცნიერს დიდი ღვაწლი აქვს გაწეული ძველი ქართული ლიტერატურის - მოძიების, დადგენის, აღნუსხვის, აღწერის, დამუშავების, პუბლიკაციისა და ქართული მწერლობის და კულტურის პოპულარიზაციის საქმეში. როგორც ქართულ ლიტერატურათმცოდნეობაშია მიჩნეული, მეცნიერის ნაშრომები ერთერთი პირველი ცდაა ჩვენი მწერლობის შემაჯამებელი ერთიანი სურათის გადმოსაცემად. კორნელი კეკელიძე თვლიდა, რომ ხახანაშვილის ქართული ლიტერატურის ისტორიის სისტემური კურსი საკმაოდ ღირებული შრომა იყო, რადგან ამ თხზულებით ეცნობოდნენ ქართულ ლიტერატურას, არამარტო ქართველები, თავდაპირველად კარგა ხნის განმავლობაში ის აკმაყოფილებდა ჩვენი სკოლის პირველ მოთხოვნებსაც, ვინაიდან სახელმძღვანელოდ იქნა გადაკეთებული. და მართლაც, ალ. ხახანაშვილს, კიტა აბაშიძესთან ერთად, ქართული ლიტერატურის ისტორიის შესწავლის საქმეში ყველაზე საპატიო ადგილი უჭირავთ. მეცნიერი თავად აღიარებდა, რომ განსახილველ ტექსტებს უდგებოდა, ხან მრავალმხრივი ისტორიულ-ლიტერატურული თვალსაზრისით, ხან კი მარტო შინაარსის გადმოცემითა და გარეგნული აღწერით. საგულისხმოა, რომ ძველი ქართული ლიტერატურის ჟანრობრივ და მხატვრულ-ესთეტიკურ თავისებურებებს მეცნიერი მსოფლიო ლიტერატურის ზოგად კონტექსტში მოიაზრებს. განსაკუთრებულ ყურადღებას მკვლევარის მიერ ძველი ქართული ლიტერატურის გააზრება-დახასიათება იმსახურებს, რომელიც არა მხოლოდ იმდროინდელი მეცნიერული მიღწევებისა და აზროვნების სპეციფიკის მაჩვენებელია, არამედ ქართული ლიტერატურული თეორიის ზოგადევროპულ კონტექსტში განვითარების დასტურიცაა. ჩვენი კულტურული მემკვიდრეობის გასული საუკუნეების მეცნიერული მონაპოვრების თანამედროვე მეთოდოლოგიებით შესწავლა ნათელს მოფენს, არა მხოლოდ ალ. ხახანაშვილის მეცნიერულ ღვაწლს, არამედ მნიშვნელოვანია ქართული კრიტიკული აზროვნების ისტორიის შესწავლისათვისაც. ჩვენს მიერ ჩატარებულმა ალ. ხახანაშვილის შეხედულებათა ანალიზმა ცხადყო - ძველი ქართული მწერლობის ისტორიის ერთიანი სახით გააზრებისას მეცნიერი საფუძვლად კულტურულ-ისტორიული სკოლის ძირითად პრინციპებს იღებს და ამავდროულად მხატვრულ-ესთეტიკურ პრინციპსაც ითვალისწინებს.