ივანე მენთეშაშვილი
ისტორიის დოქტორი
საქართველოს უნვერსიტეტი
ასოცირებული პროფესორი
საქართველოს ეროვნული მუზეუმის მეცნიერ-თანამშრომელი
თბილისი, საქართველო
ივანე მენთეშაშვილი
ისტორიის დოქტორი
საქართველოს უნვერსიტეტი
ასოცირებული პროფესორი
საქართველოს ეროვნული მუზეუმის მეცნიერ-თანამშრომელი
თბილისი, საქართველო
თომას კარლაილი და მისეული მეფე-გმირი
თომას კარლაილი და ისტორიის მისეული ხედვა კვალავ ფასეულია საისტორიო მწერლობისათვის. სამწუხაროდ, მისეული გმირების(დიდი ადამიანებნის)თეორია ათწლეულების მანძილზე გარკვეულწილად არასწორად იყო აღქმული.
ისტორიის თავის ფილოსოფიურ ხედვაში კარლაილმა შექმნა გმირის რამდენიმე ტიპი. უკანაკნელი, უმაღლესი მისი აზრით სამეფო ხელისუფლებაა და მისით შემოსილი გმირიც გმირობის მწევრვალზე დგას.
კარლაილის თეორიაში ერთ-ერთი ყველაზე საინტერეო ის დებულებაა, რომ ამგვარი გმირებს სწორედ მეფეთა დამამხობი, თანასწორობის მქადაგებელი რევოლუციები შობენ.
კარლაილი მიუთითებს, რომ ინგლისის სამოქალაქო ომის ისტორიოგრაფიამ ანტიაბოლუტისტური ოპოზიციის ყველა ლიდერი გაამართლა ოლივერ კრომველის გარდა და ასეთ მიდგომას მიკერძოებულად მიიჩნევს.
სტატია ეწინააღმდეგება და ადასტურებს კრომველისა და ნაპოლეონის მიმართ არსებულ მიდგომისა და შეფასების უსაფუძვლობას მათი ჯორჯ ვაშინგტონთან შედარების საფუძველზე. ნაშრომში არნიშნულია, რომ საისტორიო მეცნიერება კრომველს აკრიტიკებს სწორედ დიქტატურის დამყარების და არა მეფის სიკვდილით დასჯაში აქტიური მონაწილეობის გამო.
ავტორი ხაზს უსვამს კრომველის კანონზომიერ აღზევებას. მან გაიარა სულიერი და საზოგადოებრივი ზრდა ჩვეულებრივი ჯენტლმენიდან დიდ პოლიტიკოსამდე.
კრომველის დიქტატურა არ არის მისი ძალაუფლებაზე დახარბების შედეგი. იგი განპირობა პოსტ-რევოლუციურ ინგლისში საზოგადოების უუნარობამ დაემყარებინა სტაბილურობა.
ოლივერ კრომველს და საერთოდ, მეფე-გმირს არ სჭირდება გამართლება. ისტორია ადასტურებს, რომ რევოლუციების ქაოსს( „სანკულოტობას“ – თ. კარლაილი), მოსდევს იმავე რევოლუციების მიერ ამ ქაოსის დამამშვიდებელი მეფე-გმირების შობა, რაც რევოლუციების შემდგომი დიქტატურის კანონზომიერების დასტურია.
საკვანძო სიტყვები: გმირები, თაყვანისცემა, რევოლუცია, სანკიულოტობა, ტერორი, მეფე, დიქტატურა, რესპუბლიკა,პარლამენტი, პურიტანები.