დათო კუჭაშვილი
დოქტორანტი
საქართველოს უნივერსიტეტი
ღვინისა და ალკოჰოლური სასმელების სექტორი საქართველოში
აბსტრაქტი
საქართველო ვაზისა და ღვინის სამშობლოა, რომელსაც მეღვინეობის 8000 წლიანი ისტორია აქვს და სადაც ვაზის 518-ზე მეტი ჯიშია გავრცელებული. მეღვინეობა და ალკოჰოლური სასმელების წარმოება სტრატეგიულად მნიშვნელოვანია საქართველოს ეკონომიკისთვის. საქართველოში ალკოჰოლური სასმელების წარმოება ერთ-ერთი ყველაზე სწრაფად მზარდი და შემოსავლიანი დარგია და საკმაოდ კარგად ვითარდება, რაზეც მიანიშნებს ადგილობრივ ბაზარზე ალკოჰოლურ სასმელებზე მოთხოვნის ზრდა და ქართული ღვინისა და სპირტიანი სასმელების პოპულარობა საერთაშორისო ბაზრებზე.
წლების განმავლობაში აღნიშნული სექტორი ხასიათდებოდა ზრდის ტენდენციით, რომლის გამომწვევი ძირითადი ფაქტორი გახლდათ როგორც საერთაშორისო, ისე ადგილობრივ ბაზრებზე მოთხოვნის ზრდის პარალელურად მიწოდების ზრდა. თუმცა აღნიშნული დადებითი დინამიკა დიდხანს არ გაგრძელებულა, რადგან გაუთვალისწინებელმა მოვლენამ, როგორიც იყო კორონა ვირუსი, ყველაფერი თავდაყირა დააყენა. აღნიშნულმა მოვლენამ სავალალო შედეგები მოუტანა საქართველოს ეკონომიკას, კერძოდ, ქვეყნის მთლიანი შიდა პროდუქტი გახდა უარყოფითი და შეადგინა -5%, რაც იყო მანიშნებელი რთული ეკონომიკური კრიზისის დასაწყისისა. პანდემიის პერიოდში მოხდა წარმოების და საზოგადოების აქტივობის შემცირება, რამაც განაპირობა რეცესიული პროცესების დაწყება საქართველოში, რაც, თავის მხრივ, აისახა ალკოჰოლური სასმელების დარგზეც. იმის გათვალისინებით, რომ ალკოჰოლური სასმელი არ არის პირველადი მოხმარების პროდუქტი და ამავდროულად საზოგადოების შემოსავლებმა იკლო, აუცილებელი გახდა ფინანსური რესურსების დაზოგვა, ასეთმა ქცევამ განაპირობა ალკოჰოლურ სასმელებზე მოთხოვნის შემცირება. ეს თავის მხრივ აისახა ამ დარგში მოღვაწე კომპანიების შემოსავლებზე. ამან გამოიწვია ალკოჰოლურ სასმელებზე მოთხოვნის შემცირება და ამ დარგში მოღვაწე კომპანიების შემოსავლების კლება. თავის მხრივ კომპანიების შემოსავლების კლებამ და მოთხოვნის შემცირებამ ბაზარზე გამოიწვია კონკურენციის ზრდა. აგრეთვე აღსანიშნავია ის ფაქტიც, რომ პანდემიის პერიოდში მოთხოვნამ ქართულ ალკოჰოლურ სასმელებზე, გარდა ადგილობრივი ბაზრისა, იკლო საერთაშორისო ბაზრებზეც, რამაც განაპირობა ექსპორტის შემცირება და ამ დარგში მოღვაწე კომპანიების შემოსავლების კლება.
რაც შეეხება ალკოჰოლურ დარგში მოღვაწე კომპანიებს, თითოეული მათგანი განსხვავდება ალკოჰოლის დამზადების ტექნოლოგიით, რეცეპტით, გემოთი, პროდუქციის მრავალფეროვნებით, ხარისხით, შეფუთვით და ა.შ. აქვე აღსანიშნავია ისიც, რომ სპირტიანი სასმელების ბაზარზე შედარებით მცირე რაოდენობის ქართული კომპანიაა წარმოდგენილი. ალკოჰოლურ ბაზარზე, კომპანიების უმეტესობას, გააქვს თავისი პროდუქცია საერთაშორისო ბაზრებზე და მათი გაყიდვების თითქმის 70% მოდის საერთაშორისო ბაზრებზე. ქართულ კომპანიებს პროდუქციის დიდი წილი გააქვთ რუსულ ბაზარზე, რაც თავის მხრივ წარმოადგენს მათთვის დიდ გამოწვევას. ერთ-ერთი მთავარი მიზეზი, რის გამოც ქართული პროდუქციის დიდი წილი გადის რუსეთში, არის ბაზრის დიდი მოცულობა და გეოგრაფიული სიახლოვე, რაც ხელს უწყობს ფინანსური რესურსების დაზოგვას. მაგრამ მიუხედავად ბაზრის დიდი მოცულობისა, რუსული ბაზარი დაკავშირებულია გარკვეულ რისკებთან.
სტატიაში გამოკვლეული იქნება ის გლობალური ფაქტორები, რომლებიც გავლენას ახდენენ აღნიშნული სექტორის განვითარებაზე და კომპანიების მიერ დასახულ მიზნების და ამოცანების მიღწევაზე. ასეთებია:
1. რუსეთ-უკრაინის ომი;
2. პანდემია;
3. ღვინისა და ყურძნის ხარისხის გასაუმჯობესებლად სახელმწიფოს მიერ ბოლო წლებში გატარებული ღონისძიებები;
4. პოსტ-საბჭოთა ქვეყნებზე დამოკიდებულების ხარისხი.
საკვანძო სიტყვები: ღვინო; ალკოჰოლური სასმელების ბაზარი; რუსეთ-უკრაინის ომი; კოვიდ-19.