ცირა კილანავა
ფილოლოგიის დოქტორი
ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი.
ასისტენტ-პროფესორი.
თბილისი, საქართველო
ცირა კილანავა
ფილოლოგიის დოქტორი
ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი.
ასისტენტ-პროფესორი.
თბილისი, საქართველო
კავკასიის ლიტერატურული განსახოვნების მოდელები:
მე-19 საუკუნის ქართული და რუსული პერსპექტივები
აბსტრაქტი
საკონფერენციო მოხსენებად წარმოდგენილი იქნება ახალი კვლევა, რომელიც აანალიზებს კავკასიის კულტურული აღქმისა და ლიტერატურული რეპრეზენტაციის მოდელებს მე-19 საუკუნის ქართული და რუსული მხატვრული ნაწარმოებების მიხედვით. კვლევა ეყრდნობა და აგრძელებს 2013 წელს წარმატებით დაცული სადოქტორო დისერტაციის ფარგლებში განხილული ერთერთი საკითხის ანალიზს და მოიცავს როგორც ახალ/დამატებით ქართულ ტექსტებს, ისე – რუსულ პერსპექტივასაც, რომელიც დისერტაციაში არ მქონდა შესწავლილი.
დასავლურ ლიტერატურათმცოდნეობით/კულტუროლოგიურ კვლევებში (სიუზან ლეიტონი, ჰარშა რამი...) კავკასიის ლიტერატურული რეფლექსია გამოკვლეულია რუსული ლიტერატურის საფუძველზე, თუმცა, საკუთრივ ქართული ნაწარმოებების მონაცემები, სამწუხაროდ, სათანადოდ (ან თითქმის) არაა გათვალისწინებული; თანამედროვე ქართულ ლიტერატურათმცოდნეობაში გამონაკლისს წარმოადგენს ირმა რატიანის სტატია – „კავკასიისა და კავკასიელის ლიტერატურული რეფლექსიები ქართულ მწერლობაში“. იდეოლოგიზებულ საბჭოთა სამეცნიერო დისკურსში ქართულ-რუსული პოლიტიკური და კულტურული ურთიერთობების ლიტერატურული განსახოვნება კი მხოლოდ ცალმხრივად – დადებითი თვალსაზრისით _ იყო წარმოდგენილი.
საკონფერენციო მოხსენებად გათვალისწინებული კვლევა ფოკუსირებულია საკუთრივ მე-19 საუკუნის ტექსტობრივ მონაცემებზე, რადგან ესაა გადამწყვეტი ეპოქა საქართველოსა და მთელი კავკასიის პოლიტიკურ ცხოვრებაში და ის, მსოფლმხედველობრივი და სახეობრივი თვალსაზრისით, განსხვავებულადაა რეფლექსირებული ქართულ და რუსულ ლიტერატურებში. ქართული პერსპექტივით, კავკასიის რეგიონი და საკუთრივ კავკასიონის მთათა სისტემა რეპრეზენტირებულია გეოგრაფიული, მითოლოგიური, პოლიტიკური, სამხედრო და სოციალური სემანტიკური კონტექსტებით (ავტორები: ალ. ჭავჭავაძე, გრ. ორბელიანი, რ. ერისთავი, ი. გოგებაშვილი, ი. ჭავჭავაძე, ა. წერეთელი, ვაჟა-ფშაველა, ალ. ყაზბეგი); შესაბამისად, იკვეთება მულტიპერსპექტიული კულტურული წარმოდგენები ნაციონალურ და რეგიონულ დონეებზე; რუსულ ლიტერატურაში გამორჩეულია მიხეილ ლერმონტოვის შემოქმედება, რომლის პოეტური მემკვიდრეობის ცალკე ციკლს (პირადი გამოცდილების საფუძველზე) ქმნის კავკასიის თემატიკა. კონკრეტული სივრცის და მისი რეპრეზენტირების ლიტერატურული მოდელების შედარებითი ანალიზის მიზანია იმის დადგენა, თუ როგორი წარმოდგენები არსებობს და ცირკულირებს კავკასიის რეგიონის შესახებ მე-19 საუკუნის ადგილობრივი (ამ შემთხვევაში, ქართული) და კოლონიზატორის (რუსეთის იმპერიის) კულტურებში; დასტურდება თუ არა საერთო მახასიათებლები კავკასიის ლიტერატურულ მოდელებს შორის.
დასახელებული კომპლექსური საკითხის საანალიზოდ გამოყენებულია ნაციონალური იმაგოლოგიისა და სივრცის კვლევების თეორიები, ხოლო მეთოდად – ონლაინინსტრუმენტის გამოყენებით ტექსტურ მონაცემთა ანალიზი და კომპარატივისტული მიდგომა.
საკვანძო სიტყვები: კავკასია, მე-19 საუკუნე, ქართული ლიტერატურა, სივრცის მოდელები, რუსული ლიტერატურა.