დალი კანდელაკი
ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი
ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი.
ასოცირებული პროფესორი.
რუსეთის ისტორიის კათედრის ხელმძღვანელი.
დალი კანდელაკი
ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი
ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი.
ასოცირებული პროფესორი.
რუსეთის ისტორიის კათედრის ხელმძღვანელი.
ეკატერინა ლაჩინოვას აკრძალული წიგნი:
XIX საუკუნის კავკასიური ომის ისტორიები
აბსტრაქტი
რომანი-პამფლეტი „ხრიკები კავკასიაში“ («Проделки на Кавказе») რუსეთში 1844 წლის დასაწყისში გამოქვეყნდა. წიგნის ავტორი იყო ეკატერინა ლაჩინოვა, კავკასიის ცალკეული კორპუსის გენერლის ნიკოლაი ლაჩინოვის მეუღლე. ავტორმა ფსევდონიმად ე. ხამარ-დაბანოვი აირჩია (ციმბირში მთების ხამარ-დაბანის სახელწოდების მიხედვით). ნაწარმოები საზოგადოებას XIX საუკუნის 30-იანი წლების ბოლოსა და 40-იანი წლების დასაწყისში მიმდინარე კავკასიური ომის კულესებში არსებულ ისტორიებს აცნობდა. გამოცემისთანავე წიგნის თითქმის მთლიანი ტირაჟი გაანადგურეს. იმპერატორმა ნიკოლაი I-მა წიგნის შესახებ თქვა: „ჩვენ არაფერი ვიცით კავკასიაზე, ეს ქალბატონი კი ჩვენ თვალს გვიხელს“. განრისხებული, თუმცა ობიექტური იყო რომანის შეფასებისას სამხედრო მინისტრი ა. ჩერნიშევიც: „ეს წიგნი მით უფრო მავნეა, რადგან მასში ყველა სტრიქონი მართალია!“ რამ გამოიწვია ხელისუფლების ასეთი აღშფოთება? ფაქტობრივად, გამოვლინდა საიმპერატორო ადმინისტრაციის არაკომპეტენტურობა, თანამდებობის პირთა თვითნებობა და კორუფცია, გენერლების და ოფიცრების მედიდურობა. ავტორმა სიმართლე თქვა კავკასიის ომზე, რომელის დეტალები საგულდაგულოდ იყო დამალული რუსი მაღალჩინოსნების მიერ. წიგნში ყოველგვარი შელამაზების გარეშე წარმოდგენილი იყო მათი ჭეშმარიტი სახე. რუსულ საზოგადოებაში გავრცელებული ინფორმაციების მიუხედავად რჩებოდა პასუხგაუცემელი კითხვები: რისთვის იბრძოდა რუსეთის ჯარი, რა ამოძრავებდათ კავკასიელთა წინააღმდეგ ომში? რატომ გრძელდებოდა ომი უსასრულოდ, თუ რუსები ყოველ ჯერზე წარმატებულები იყვნენ და ზოგიერთ კავკასიელ ხალხს იმორჩილებდნენ კიდეც? როგორ ივსება მთიელ მებრძოლთა შემადგენლობა, თუ ისინი ასობით იღუპებიან ყოველ შეტაკებაში? წიგნი ნათელს ჰფენდა ამ საიდუმლოებებს, იმას რომ კავკასიაში არ არსებობდა ხელისუფლების მოქმედების ერთიანობა. თითოეულ უფროსს თავისი პოლიტიკა ჰქონდა და საკუთარ ომს აწარმოებდა. რომანში ასახული სიმართლე არასასურველი იყო სამხედრო ხელმძღვანელობისთვის, რომელთაც ნაწარმოების პერსონაჟებში საკუთარი თავი ამოიცნეს. რომან-პამფლეტში ასახული მოვლენები და პიროვნებები არ იყო გამოგონილი, არამედ ცხოვრებიდან იყო აღებული. ე. ლაჩინოვა ნაწარმოებში ყოველთვის არ ცვლიდა მოქმედი პირების სახელებს. რომანში ის გმობს ასეთ უაზრო ომს. წიგნი 1846 წელს გამოქვეყნდა ლაიპციგში, გერმანულ ენაზე სათაურით – „მოსკოველები და ჩერქეზები“. ევროპელი მკითხველისთვისაც ხელმისაწვდომი გახდა ინფორმაციები ამ უსამართლო და დაპყრობითი ომის შესახებ. რუსულ ენაზე წიგნი მეორედ გამოიცა საბჭოთა ეპოქაში 1986 წელს და დღესდღეობით ბიბლიოგრაფიულ იშვიათობას წარმოადგენს.
საკვანძო სიტყვები: ეკატერინა ლაჩინოვა, ე. ხამარ-დაბანოვ, საქართველო, კავკასიური ომი, XIX საუკუნე.