თეა თვალავაძე
ფილოლოგიის დოქტორი
გიორგი ლეონიძის სახელობის ქართული ლიტერატურის სახელმწიფო მუზეუმი
დირექტორის პირველი მოადგილე
თბილისი, საქართველო
თეა თვალავაძე
ფილოლოგიის დოქტორი
გიორგი ლეონიძის სახელობის ქართული ლიტერატურის სახელმწიფო მუზეუმი
დირექტორის პირველი მოადგილე
თბილისი, საქართველო
გალაკტიონ ტაბიძის წიგნებზე მინაწერების ტექსტოლოგიური კვლევები
აბსტრაქტი
მწერალთა ბიოგრაფიისა და ლიტერატურული მემკვიდრეობის შესასწავლად და გამოსაქვეყნებლად განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს ხელნაწერ წყაროებს, რომლებიც არქივებში, მუზეუმებში, სახლ-მუზეუმებსა და კერძო კოლექციებში ინახება. ტექსტოლოგიის ძირითადი საგანი წერილობითი ტექსტი და მასთან დაკავშირებული საკითხებია, კვლევები კი წარიმართება წყაროების აღწერის, მათი ურთიერთშესაბამისობის გარკვევის, შექმნის დროის, მოტივისა და შემოქმედებითი ისტორიის დადგენის მიმართულებით. არქივებში დაცული ნაწარმოებები, ჩანაწერები, მიმოწერა, მოგონებები, დღიურები, წიგნებსა და ფოტოებზე მინაწერები მრავალ მოვლენას ჰფენს ნათელს და მწერლის შემოქმედების ახლებურად გააზრების საშუალებას იძლევა.
ლიტერატურის მუზეუმში არსებულ არქივთა შორის მოცულობითა და მრავალფეროვნებით გალაკტიონ ტაბიძის არქივი გამოირჩევა. 2005-2008 წლებში მუზეუმმა გამოსცა გალაკტიონ ტაბიძის საარქივო ოცდახუთტომეული, სადაც თავმოყრილია ლექსები და პოემები, პროზაული ტექსტები, ლიტერატურული ესკიზები, დღიურები, ცალკეული ჩანაწერები, პირადი თუ ოფიციალური მიმოწერა, ჩანახატები და ფოტოები. 2012 წელს მუზეუმსა და სხვა არქივებში დაცული ავტოგრაფების, ნაბეჭდი წყაროებისა და არტეფაქტების გამოყენებით შეიქმნა გალაკტიონ ტაბიძის ვებგვერდი. ვებგვერდზე მუშაობამ ცხადყო, რომ პოეტის არქივში არსებობს დღემდე გამოუქვეყნებელი ტექსტები.
გალაკტიონ ტაბიძის ოცდახუთტომეულის მერვე ტომში შევიდა და ვებგვერდზეც განთავსდა პოეტის ბიბლიოთეკაში დაცულ წიგნებში ჩაწერილი ლექსებისა და მათი ვარიანტების ნაწილი, მაგრამ აქამდე უცნობია ამავე გამოცემებში არსებული ჩანაწერები თუ ტექსტებზე მინაწერები მწერლის თანადროულ ლიტერატურულ პროცესებსა და ზოგადად ხელოვნებაზე. აქვე ვხვდებით პოეტის თარგმანებს, სხვა ავტორების ლექსების შინაარსითა თუ პერსონაჟებით გამოწვეულ მოგონებებს, შენიშვნებს მწერლის თხზულებებზე; საყურადღებოა ბიბლიოგრაფიული ხასიათის მინაწერები იმის შესახებ, თუ სად და როდის გამოქვეყნდა პოეტის ნაწარმოებები, რომელ წელს, რომელ ლიტერატურულ საღამოზე და ვის მიერ იქნა წაკითხული ესა თუ ის ლექსი. ამ მცირე მინიშნებებითა თუ ვრცელი ჩანაწერებით ვეცნობით პოეტის შემოქმედებით ლაბორატორიას, ნაწარმოებების შექმნის პროცესს, წერის მანერასა და სხვა მნიშვნელოვან ასპექტებს.
საქართველოში ერთ-ერთი ყველაზე მეტად შესწავლილი და მრავალგზის გამოცემული ავტორის წიგნებზე მინაწერების უმრავლესობა გამოუქვეყნებელი და, შესაბამისად, გამოუკვლეველია. ოცდახუთტომეულში არ დაბეჭდილა ლიტერატურის მუზეუმში დაცული პოეტის პირადი ბიბლიოთეკის 140 წიგნში არსებული ჩანაწერები და შენიშვნები. მკვლევართათვის კიდევ უფრო ხელმიუწვდომელია გალაკტიონ ტაბიძის ჭყვიშის სახლ-მუზეუმში დაცული 60 გამოცემის მინაწერები. ეს წყაროები უაღრესად მნიშვნელოვანია მწერლის ბიოგრაფიისა და ლიტერატურული მემკვიდრეობის შესასწავლად და არსებული ინფორმაციების დასაზუსტებლად.
კვლევისთვის გამოყენებული იქნება უახლესი ციფრული ტექნოლოგიები, ტექსტოლოგიური და წყაროთმცოდნეობითი მიდგომები, რთულად ამოსაკითხი ადგილების დასადგენად, ჩანაწერების დასათარიღებლად და პირთა იდენტიფიცირებისთვის კი – ეტაპობრივ-შრეობითი, კორპუსული და ისტორიულ-შედარებითი კვლევის მეთოდები.
უცნობი ხელნაწერი წყაროების მიკვლევა და ხელმისაწვდომობა არქივთმცოდნეობისა და ტექსტოლოგიური მეცნიერებისთვის მეტად აქტუალური საკითხია. ამ ტექსტების გამოქვეყნება შემდგომი კვლევების საყრდენია ატრიბუციის, დათარიღების, პირთა იდენტიფიცირების, ავთენტური ტექსტის დადგენის თვალსაზრისით და საშუალებას იძლევა, სათანადოდ იქნეს გააზრებული მწერლის ბიოგრაფიისა და მისი შემოქმედების მნიშვნელობა როგორც თანადროულ, ისე მომდევნო პერიოდის ლიტერატურულ თუ საზოგადოებრივ გარემოში.
საკვანძო სიტყვები: ხელნაწერები, წიგნებზე მინაწერები, გალაკტიონ ტაბიძე, ტექსტოლოგია.