ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელმწიფო უნივერსიტეტი
უფროსი მასწავლებელი
საერთაშორისო ურთიერთობები, გეოპოლიტიკა
ისტორიის დოქტორი
ბათუმი/საქართველო
giorgibatsikadze21@gmail.com
აბსტრაქტი
1917-დან 1920 წლამდე საქართველოსა და ჩრდილოკავკასიურ მთიელთა რესპუბლიკას შორის პოლიტიკური ურთიერთობა რამდენიმე მკაფიო ეტაპით განვითარდა. ჯერ კიდევ მანამდე, ვიდრე რომელიმე მათგანი ოფიციალურად გამოაცხადებდა დამოუკიდებლობას, მთიელთა რესპუბლიკამ სამხრეთ კავკასიასთან პოლიტიკური კავშირის იდეა წამოაყენა. მთიელთა მისწრაფებები თანამშრომლობისკენ ქართველ პოლიტიკურ ელიტაში უფრო ფართო კავკასიური ერთიანობის იმედს აჩენდა. თუმცა, როგორც შიდა, ისე საერთაშორისო ფაქტორებმა საბოლოოდ ხელი შეუშალა ამ პოტენციური კავშირის განხორციელებას. შიდა თვალსაზრისით, მთავარი დაბრკოლება საზღვრების დელიმიტაცია და მოუგვარებელი ტერიტორიული პრეტენზიები იყო. ორივე მხარემ პრაგმატულად გადაწყვიტა ამ დავების გადადება, რათა აეცილებინათ ღია რეგიონული კონფლიქტი. მხარეებმა ვერ შეძლეს საერთაშორისო ორიენტაციების შეუთავსებლობის გადალახვა. საქართველო ცდილობდა თავი დაეცვა ოსმალეთის ტერიტორიული პრეტენზიებისგან, მაშინ როდესაც მთიელები იმედს ოსმალეთის იმპერიასთან ალიანსზე ამყარებდნენ. იმ დროს, როდესაც რუსეთის რევოლუციის შედეგი ჯერ კიდევ გაურკვეველი იყო და კავკასიის წინაშე მდგარი საფრთხეების სრული მასშტაბი ბოლომდე არ ჩანდა, ორივე მხარე კავკასიური ერთიანობის იდეაზე მეტად საკუთარ საერთაშორისო ალიანსებისადმი ერთგულებას ანიჭებდა უპირატესობას. ამიერკავკასიის მყიფე ფედერაციის დაშლისა და საქართველოს დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ, საქართველოს პოლიტიკური სტრატეგია სუვერენიტეტის განმტკიცებასა და საერთაშორისო აღიარების მოპოვებაზე კონცენტრირდა. ამის საპირისპიროდ, მთიელებისთვის კავკასიური კონფედერაციის იდეამ კიდევ უფრო დიდი მნიშვნელობა შეიძინა. ოსმალეთის დამარცხების, საერთაშორისო აღიარების მიუღწევლობისა და თეთრი არმიის წინსვლის შემდეგ, მათი იმედები სულ უფრო მეტად რეგიონულ გაერთიანებას დაუკავშირდა. თუ მანამდე ერთიანობის მთავარი დაბრკოლება განსხვავებული საერთაშორისო ორიენტაციები იყო, ამ ეტაპზე წინა პლანზე სახელმწიფოებრიობის განსხვავებული ხედვები გამოვიდა. საქართველომ აირჩია დემოკრატიული გზა, რომელიც გულისხმობდა ადმინისტრაციულ დეცენტრალიზაციას და ფრთხილ დამოკიდებულებას გაერთიანების მიმართ, ვიდრე თითოეული კავკასიური ერი დამოუკიდებლობას მყარად განიმტკიცებდა. მთიელებისთვის კი სუვერენიტეტის შენარჩუნებისთვის ბრძოლა და პოლიტიკური კონსოლიდაციის მექანიზმების ძიება ერთდროულ პროცესებად მიმდინარეობდა. საქართველო მთიელთა რესპუბლიკის ერთ-ერთ მთავარ მხარდამჭერად იქცა. ეს მხარდაჭერა საქართველოს პოლიტიკური დღის წესრიგის მნიშვნელოვან ნაწილად გადაიქცა, რადგან თბილისი აცნობიერებდა, რომ მთიელთა რესპუბლიკის არსებობა მთელი კავკასიის თავისუფლების დაცვისთვის გადამწყვეტი მნიშვნელობის იყო. ქართულ-ჩრდილოკავკასიური თანამშრომლობის ხასიათს საერთო მიზნები და საერთო საფრთხეები განსაზღვრავდა. თავდაპირველად თეთრი არმიის, შემდეგ კი ბოლშევიკების წინააღმდეგ ბრძოლაში ორივე მხარე მსგავს პოზიციებზე იდგა, რაც მჭიდრო პოლიტიკურ და სამხედრო თანამშრომლობას საფუძვლად დაედო. ამ ეტაპზე დამოუკიდებლობის შენარჩუნება უმთავრეს პრიორიტეტად იქცა. საქართველოსა და აზერბაიჯანის მხარდაჭერა ძალთა ბალანსის შესაცვლელად საკმარისი არ აღმოჩნდა. აზერბაიჯანის გასაბჭოების შემდეგ, მთიელებმა გამოხატეს მზადყოფნა, ავტონომიის საფუძველზე საქართველოსთან გაერთიანებულიყვნენ.