ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი (შოთ რუსთაველის ქართული ლიტერატურის ინსტიტუტი)
მთავარი მეცნიერი თანამშრომელი
ფილოლოგია
ფილოლოგიის დოქტორი
თბილისი/საქართველო
galaktionologia@yahoo.com
აბსტრაქტი
გალაკტიონ ტაბიძის ადრეული ლირიკა XX საუკუნის ქართული პოეზიის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი გარდამტეხი ეტაპია, სადაც თანდათანობით იკვეთება სიმბოლისტური ესთეტიკის გავლენა და მისი შემოქმედებითი გადამუშავება. მიუხედავად იმისა, რომ პოეტის მხატვრული ევოლუცია მრავალმხრივია და არ ექვემდებარება ერთიან, მკაცრად განსაზღვრულ ლიტერატურულ ჩარჩოს, მისი ადრეული ტექსტები აშკარად ავლენს იმ ტენდენციებს, რომლებიც ევროპული და რუსული სიმბოლიზმის პოეტიკასთან ორგანულ კავშირშია. გალაკტიონის ადრეულ ლირიკაში სიმბოლიზმისკენ მიდრეკილება პირველ რიგში ვლინდება სამყაროს იდუმალების განცდაში. ემპირიული რეალობა მისთვის აღარ წარმოადგენს პირდაპირ მოცემულობას; იგი გარდაიქმნება ნიშნებისა და მინიშნებების სისტემად, სადაც საგნები კარგავენ ერთმნიშვნელოვან მნიშვნელობას და იძენენ მრავალშრიან სიმბოლურ დატვირთვას. სწორედ ამ გზით იქმნება პოეტური სივრცე, რომელიც რეალობის მიღმა არსებულის ინტუიციურ წვდომას ისახავს მიზნად. მნიშვნელოვანი ადგილი უკავია ასევე მუსიკალურობის პრინციპს. გალაკტიონის ლექსებში ბგერა, რიტმი და ინტონაცია არა მხოლოდ ფორმალური ელემენტებია, არამედ აზრის გამომხატველი სტრუქტურული საფუძველი. სიტყვა ხშირად კარგავს ლოგიკურ-რეფერენციულ ფუნქციას და გარდაიქმნება ემოციურ-ასოციაციურ სიგნალად, რაც სიმბოლისტური პოეტიკის ერთ-ერთ ძირითად ნიშანს წარმოადგენს. ადრეულ ტექსტებში შეინიშნება რომანტიკული ცნობიერების ტრანსფორმაციაც, რომელიც სიმბოლიზმისკენ მიმავალ გზაზე გარდამავალ საფეხურად გვევლინება. ინდივიდის შინაგანი დრამა, იდეალისკენ სწრაფვა და რეალობის უარყოფითი აღქმა თანდათან იღებს უფრო რთულ, მეტაფიზიკურ ფორმას, სადაც სუბიექტი და სამყარო ერთმანეთისაგან დაშორებული, მაგრამ სიმბოლური კავშირით დაკავშირებული სისტემებია. გარდა ამისა, გალაკტიონის ადრეულ ლირიკაში განსაკუთრებით თვალსაჩინოა სიმბოლისტური მინიშნების ტექნიკა, სადაც საგანი აღარ არის პირდაპირი მნიშვნელობის მატარებელი, არამედ ხდება მრავალშრიანი სემანტიკური ველის ნაწილი. ეს ქმნის ტექსტის ინტერპრეტაციის ღიაობას და მკითხველს აქტიურ მონაწილედ აქცევს პოეტური მნიშვნელობის შექმნის პროცესში. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ისიც, რომ გალაკტიონი აქტიურად ეცნობოდა ევროპელ და რუს სიმბოლისტ ავტორებს: შარლ ბოდლერს, პოლ ვერლენს, არტურ რემბოს, ალექსანდრ ბლოკსა და ვალერი ბრიუსოვს. მათი პოეტური გამოცდილება ქართველი პოეტისათვის მხოლოდ ლიტერატურული გავლენა არ ყოფილა; მან ეს ესთეტიკური ძიებები საკუთარი შემოქმედებითი ბუნების შესაბამისად გადაამუშავა. ამიტომ გალაკტიონის ლირიკაში სიმბოლიზმი ვლინდება არა როგორც მიბაძვა, არამედ როგორც ინდივიდუალური მხატვრული სისტემის ნაწილი. ამრიგად, გალაკტიონ ტაბიძის ადრეული ლირიკა არ წარმოადგენს სიმბოლიზმის მექანიკურ გადმონერგვას. იგი არის შემოქმედებითი სინთეზი, სადაც ევროპული მოდერნიზმის გამოცდილება ერწყმის ქართულ პოეტურ ტრადიციას. სწორედ ამ სინთეზის შედეგად ყალიბდება ის უნიკალური პოეტური ენა, რომელმაც XX საუკუნის ქართული ლირიკა ახალი ესთეტიკური სიმაღლეებისკენ წარმართა.