ანა დავითაშვილი

ვარშავის უნივერსიტეტი

დოქტორანტურის სტუდენტი

დიგიტალური ქართველოლოგია

მაგისტრი

ვარშავა/პოლონეთი

a.davitashvili@uw.edu.pl

ქართული არქეოლოგიის ისტორიოგრაფია: სამეცნიერო მემკვიდრეობის კვლევა და ციფრული არქივის გამდიდრება ანადავითშვილი, ნიკოლოზ კაკაბაძე, ლოლა სანაია აბსტრაქტი ქართული არქეოლოგია გამოირჩევა მდიდარი ისტორიოგრაფიული მემკვიდრეობით, რომელიც ასახავს როგორც კვლევის ადრეულ ეტაპებს, ისე თანამედროვე სამეცნიერო მიღწევებს. საქართველოში არქეოლოგიური კვლევების ისტორია XIX საუკუნიდან იწყება და ამ დროიდან დღემდე დაგროვდა მნიშვნელოვანი სამეცნიერო ცოდნა, რომელმაც დიდი წვლილი შეიტანა არქეოლოგიის როგორც მეცნიერების განივთარებაში, არა მხოლოდ ეროვნულ, არამედ საერთაშორისო დონეზე. მიუხედავად ამ მდიდარი ტრადიციისა, ერთიანი, სისტემატიზებული და მუდმივად განახლებადი ციფრული სივრცის არსებობა კვლავ ერთ–ერთ გამოწვევად რჩება. განსაკუთრებულ გამოწვევას წარმოადგენს ისტორიოგრაფიული მასალის ფრაგმენტულობა და შეზღუდული ხელმისაწვდომობა. მონოგრაფიები, სამეცნიერო სტატიები, საველე ანგარიშები, დისერტაციები, ექსპედიციების დოკუმენტაცია და ფოტომასალა გაფანტულია სხვადასხვა ბიბლიოთეკაში, არქივში, სამეცნიერო დაწესებულებასა და კერძო კოლექციებში. მრავალი მნიშვნელოვანი ნაშრომი არასაკმარისადაა აღწერილი, კლასიფიცირებული ან წარმოდგენილი კვლევისთვის მოსახერხებელ ფორმატში, რაც მნიშვნელოვნად აფერხებს ქართული არქეოლოგიის სრულფასოვან განვითარებასა და მის ინტეგრაციას საერთაშორისო სამეცნიერო მიმოქცევაში. სწორედ ამ გამოწვევების საპასუხოდ, შოთა რუსთაველის საქართველოს ეროვნული სამეცნიერო ფონდის ქართველოლოგიური კვლევების სახელმწიფო სამეცნიერო საგრანტო პროგრამის ფარგლებში ხორციელდება პროექტი – „ქართული არქეოლოგიის ისტორიოგრაფია და ქართველოლოგიური მემკვიდრეობა: ციფრული ბიბლიოთეკის განვითარება“, რომლის მიზანია ქართული არქეოლოგიური ისტორიოგრაფიული რესურსების მოძიება, დიგიტალიზაცია, სტანდარტიზებული კატალოგიზაცია და მათი ინტეგრირება ღია წვდომის ციფრულ პლატფორმაზე – Archaeolib.ge, რითაც იქმნება ეროვნული სამეცნიერო მემკვიდრეობის დაცვისა და საერთაშორისო სამეცნიერო მიმოქცევაში მისი ინტეგრაციის მდგრადი ინფრასტრუქტურა. 2016 წელს შექმნილი პლატფორმა წარმოადგენს საქართველოს პირველ სპეციალიზებულ ციფრულ ბიბლიოთეკას არქეოლოგიის მიმართულებით და მიზნად ისახავს ეროვნული სამეცნიერო მემკვიდრეობის დაცვასა და მისი კვლევითი პოტენციალის გაფართოებას. პროექტის განხორციელების საწყის ეტაპზე დამყარდა თანამშრომლობა ეროვნულ ბიბლიოთეკებთან, არქივებთან, სამეცნიერო ცენტრებთან და ინდივიდუალურ მკვლევრებთან. შედგა პრიორიტეტული ბიბლიოგრაფიული ნუსხები და შეიქმნა სამუშაო ბაზა. განსაკუთრებული ყურადღება დაეთმო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის არქივებში დაცულ ხელით შესრულებულ ძველ არქეოლოგიურ ანგარიშებსა და ფოტოკოლექციებს, რომელთა მნიშვნელოვანი ნაწილი აქამდე არასოდეს ყოფილა ხელმისაწვდომი ციფრულ ფორმატში. პარალელურად, მომხმარებელთა საჭიროებების გამოსავლენად შემუშავდა სპეციალური კითხვარი, რომლის შედეგებმა განსაზღვრა როგორც პრიორიტეტული ლიტერატურის გაციფრულების მიმართულებები, ისე პლატფორმის შემდგომი განვითარება. მიღებული გამოცდილების საფუძველზე დაიწყო Archaeolib.ge-ის ტექნიკური და ფუნქციური განახლება, მათ შორის ვებსაიტის ინფრასტრუქტურის მოდერნიზაცია, მონაცემთა საცავის გაფართოება და მომხმარებელზე ორიენტირებული ფუნქციების გაუმჯობესება, რაც უზრუნველყოფს როგორც გაციფრულებული რესურსების გრძელვადიან დაცვას, ისე მათი ეფექტიანი გამოყენების შესაძლებლობას. ციფრული ბიბლიოთეკიის გაუმჯობესება, მნიშველოვანია არა მხოლოდ საქართველოში, არამედ ქვეყნის გარეთ მოღვაწე მეცნიერთათვის, რადგან იგი ქმნის ქართული არქეოლოგიური ცოდნის საერთაშორისო სამეცნიერო ქსელებში ინტეგრაციის, ღია მეცნიერების პრინციპების დანერგვისა და ქართველოლოგიური მემკვიდრეობის გლობალური ხელმისაწვდომობის საფუძველს. The Historiography of Georgian Archaeology: Researching Scholarly Heritage and Enriching the Digital Archive Ana Davitashvili, Nikoloz Kakabadze, Lola Sanaia Abstract Georgian archaeology possesses a rich historiographical heritage that reflects both the early stages of archaeological research and contemporary scientific achievements. Since the nineteenth century, archaeological investigations in Georgia have generated a substantial body of scholarly knowledge that has contributed to the development of archaeology not only nationally but also internationally. Despite this tradition, the establishment of a unified, systematic, and continuously updated digital environment remains a significant challenge. Historiographical materials are fragmented and often difficult to access; monographs, scholarly articles, field reports, dissertations, expedition records, and photographic collections are dispersed across libraries, archives, research institutions, and private collections. Many important works remain insufficiently catalogued or available in research-friendly formats, limiting both the development of Georgian archaeology and its integration into international scholarly discourse. To address these challenges, the project “Georgian Archaeological Historiography and Kartvelological Heritage: Development of a Digital Library”, funded by the State Grant Programme for Kartvelological Research of the Shota Rustaveli National Science Foundation of Georgia (SRNSFG), aims to identify, digitize, systematically catalogue, and integrate Georgian archaeological resources into the open-access platform Archaeolib.ge. Established in 2016, Archaeolib.ge is Georgia’s first specialized digital library dedicated to archaeology and related disciplines and seeks to preserve national scholarly heritage while expanding its research potential. During the initial phase of the project, partnerships were established with national libraries, archives, research centres, and individual scholars. Priority bibliographic inventories and a working database for digitization were created. Particular attention has been devoted to handwritten archaeological reports and photographic collections preserved in the archives of the Georgian National Academy of Sciences, many of which have never previously been available in digital form and are at risk of deterioration or loss. A user survey was also conducted to identify the needs of students and researchers and to determine priorities for future digitization. At the same time, the technical and functional modernization of Archaeolib.ge has begun, including the upgrading of the website infrastructure, expansion of storage capacity, and improvement of user-oriented functionalities. The enhancement of the digital library is significant not only for scholars in Georgia but also for researchers abroad who often face limited access to Georgian publications. By creating a sustainable and open digital infrastructure, the project contributes to the preservation of national scholarly heritage, promotes the principles of Open Science, and facilitates the integration of Georgian archaeological knowledge and Kartvelological heritage into international academic networks.

ქართული არქეოლოგიის ისტორიოგრაფია; ციფრული ბიბლიოთეკა; დიგიტალიზაცია; არქეოლოგიური არქივები; სამეცნიერო ინფრასტრუქტურა; ქართველოლოგიური კვლევები Georgian Archaeological Historiography; Digital Library; Digitization; Archaeological Archives; Research Infrastructure; Kartvelological Studies.