მზია ბუსკივაძე
ფილოლოგიის დოქტორი
ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი
ასისტენტ-პროფესორი
თბილისი, საქართველო
„ახალი დროის“ „ახალი ადამიანები“ თურქი ავტორების აჰმედ ჰამდი თანფინარისა და ოღუზ ათაის რომანებში („სიმშვიდე“ და „ხელმოცარულები“)
აბსტრაქტი
ისტორიული გარემო, სოციალურ-კულტურული არეალი დიდწილად განაპირობებს ლიტერატურის ჩამოყალიბებასა და განვითარებას. თურქული ლიტერატურის განვითარება პირდაპირ კავშირიშია ქვეყნის ისტორიულ და პლიტიკურ არჩევანთან. ერთი მხრივ შიდა ლიტერატურული პროცესები, მეორე მხრივ გარე ლიტერატურული ფაქტორები თურქული ლიტერატურის ამბივალენტურ ხასიათს განაპირობებს. საზოგადეობაში აკუმულირებული ნორმები, თავის მხრივ ამავე საზოგადოების ქცევის წესებს განსაზღვარს. კულტურული ნორმები, წეს-ჩვეულებები, რელიგიური შეხედულებები, ტრადიციები უპირველეს ყოვლისა საზოგადოების სააზროვნო სისტემის განმაპირობებელია. ლიტერატურა მხატვრული ტექსტის დონეზე აღნიშნულ საკითხებს სხვადასხვა კუთხით და ინტენსივობოთ განიხილავს და აანალიზებს. მე-20 საუკუნემ კაცობრიობას პროგრესიც მოუტნა და ორი მსოფლიო ომიც. რამაც თავის მხრივ კაცობრიობა ყოფასა და ყოფის აბსურდულობაზე დააფიქრა. თურული საზოგადეობისათვის მე-20 საუკუნე მოდერნიზაციისა და ევროპეოზაციის უწყვეტი პროცესით აღინიშნება. აღნიშნული პროცესი სათავეს მე-19 საუკუნის მეორე ნახევრიდან იღებს. პოლიტიკური და ისტორიული აუცილებლობით განპირობებული პროევროპული კურსი თურქული საზოგადოების დუალისტური განწყობის საფუძველთა საფუძველია. მე-20 საუკუნეში თურქულ ლიტერატურაში ჩნდება ინტელექტულთა კლასი, რომელიც ცდილობს წარსულის საუკეთესო გამოცდილება საზოგადოების მორალური განვითარების საზომად გამოიყენოს. ევროპული ღირებულებების ზედაპირული გადმოტანა საზოგადეობის ჯანსაღ განვითარებას დიდწილად აფერხებს. აჰმედ ჰამდი თანფინარი რომანში “სიმშვიდე” თურქი ინტელექტუალების სახეს გვიხატავს, რომელთაც შინაგანი ჰარმონია დარღვეულია აქვთ. აღნიშნული რღვევის პროცესი ახლისა და ძველის, წარსულისა და აწყმოსა, აღმოსავლეთისა და დასავლეთის მუდმივი კონფლიქტის შედეგია. საზოგადოების „ზღურბლისმიერი“ მდგომარეობა არჩევანის გაკეთებას ძალიან ართულებს. აჰმედ ჰამდი თანფინარის გმირები დროსთან ჰარმონიულ ურთიერთობაში ხედავენ გამოსავლას. ახალი ეპოქა, ახალი გამოწვევები, საზოგადოებისგან ფეხის აწყობს მოითხოვს. მწერლი თვლის, რომ “ახალი ადამიანი” თავად უნდა ბატონობდეს დროზე. წარმატებით აჯერებდეს ეროვნულ და ევროპულ ღირებულბებს. ოღუზ ათაი კი ბურჟუაზიული კლასის ფსევდოღირებულბების წინააღმდეგია. ფულის პრიმატზე აღმოცენებული საზოგადოება მორალური კუთხით განიცდის რღვევას. ოღუზ ათაის რომანის „ხელმოცარულები“ გმირი, სელიმ იშიქი, ბურჟუაზიული კლასის წარმომადგენელია, რომელიც ამ კლასის ღირებულებით სისტემას ვერ ეგუბა და სიცოცხლეს თვითმკვლელობით ასრულებს. თვითმკვლელობა ერთგვარი მეთოდია, რომელიც მისი მეგობრების, განსაკუთრებით თურგუთ ოზბენის, თვითგამორკვევის მიზეზი ხდება. აჰმედ ჰამდი თანფინარი და ოღუზ ათაი, ახალი ეპოქის „ახალი ადამიანების“ შინაგან და გარესამყაროსთან კონფლიქტს პროტაგონისტების თვითრეფლექსიის მეშვეობით გვაჩვენებენ. მწერლები ინდივიდზე კონცენტრირდებიან და მათ სულიერ კრიზისს ეპოქის ზოგად კრიზისად წარმოადგენენ.
საკვანძო სიტყვები: ახალი დრო, ახალი ადამიანი, თურქული ლიტერატურა, რომანები „სიმშვიდე“ და „ხელმოცარულები“, აჰმედ ჰამდი თანფინარი, ოღუზ ათაი.