თამარ შაიშმელაშვილი
ფილოლოგიის დოქტორი
საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი
ასისტენტ-პროფესორი
თბილისი, საქართველო
თამარ შაიშმელაშვილი
ფილოლოგიის დოქტორი
საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი
ასისტენტ-პროფესორი
თბილისი, საქართველო
რაფიელ ერისთავი, როგორც საბავშვო პოეტი
რაფიელ ერისთავი მრავალმხრივი მოღვაწეობით მე-19 საუკუნის მეორე ნახევრის საქართველოში ერთ-ერთი თვალსაჩინო ფიგურაა. ილია ჭავჭავაძესთან, აკაკი წერეთელთან, იაკობ გოგებაშვილთან ერთად მრავალ ქართულ საქმეთა მოთავე იყო.
XIX საუკუნის 80-იან წლებში რუსიფიკატორებმა შეტევა მიიტანეს სულიერების თითქმის ყველა ეროვნულ ბურჯზე. დარტყმის ქვეშ მოექცა: სკოლა, ეკლესია, თეატრი, პრესა, ქართული ენა... ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის მესვეურმა „თერგდალეულებმა“ სწორედ განათლებას მიანიჭეს უმთავრესი მისია . დაუღალავად იღვწოდა 1879 წელს დაარსებული „ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოება“.
ამ დროს რაფიელ ერისთავის პოეზიაში განსაკუთრებული სიყვარულით შემოდის ბავშვთა სამყარო. რაფიელ ერისთავის საბავშვო ლექსები აქტიურად ქვეყნდებოდა: „ბუნების კარში“, „ნობათში“, „საბავშვო კალენდარში“, „ჯეჯილში“... იაკობ გოგებაშვილის „ბუნების კარში“ რაფიელ ერისთავის პორტრეტი ილიასა და აკაკის სურათების გვერდით იყო მოთავსებული.
„თითქმის ყველა საბავშვო ჟურნალ-გაზეთის ახალი ნომერი რაფიელის საყმაწვილო ლექსით იხსნებოდა. იგი პოპულარული საბავშვო პოეტიც გახდა. ნორჩი თაობის საყვარელ ნაწარმოებებად იქცა რაფიელის ლექსები: „დედა ენა“, „მერცხალი, „გაზაფხული, „რთველი“, „მიპატიჟება სასწავლებელში“, „ზამთარი“, „ბზობა“, „ჩიტი”, „ჯერ შრომა, მერე ხტომა“ და სხვ“ (ჯაგოდნიშვილი, 1986:47).
1881 წელს გაზეთი „ივერია“ აქვეყნებს რაფიელ ერისთავის ლექსებს: „დედაენა“ და „სამშობლო ხევსურისა“, რომლებმაც პატრიოტული გრძნობით აღავსო ყველას გულები. ეს ხმა და პათოსი ჰაერივით სჭირდებოდა იმდროინდელ ქართველობას გამოსაფხიზლებლად. ამიტომაც უწოდეს „სამშობლო ხევსურისას“ „მეთერთმეტე მცნება“. ის ზეპირად იცოდა თითქმის ყველა ქართველმა. აი, რას წერდა მასზე 1899 წელს გამოცემული კრებული: „იგი სამუდამოდ დაურჩება მოზარდ ქართველობას მეთერთმეტე მცნებად“ (კრებ. „საერო დღესასწაული, თ. რაფ. ერისთავის იუბილეს გამო“, 1899:11).
რაფიელ ერისთავის საბავშვო ლექსები არტურ ლაისტს უთარგმნია და დაუბეჭდავს გერმანულ და პოლონურ პრესაში. ლექსი „მიპატიჟება სასწავლებელში“ იაკობ გოგებაშვილს თავის სასკოლო სახელმძღვანელოშიც შეუტანია.
რაფიელ ერისთავის საბავშვო პოეზია შრომისკენ და სწავლისკენ მოუწოდებდა ბავშვებს. აღსანიშნავია ისიც, რომ რაფიელ ერისთავმა თარგმნა ი. კრილოვის იგავ-არაკები, აგრეთვე გალექსა სულხან-საბა ორბელიანის იგავები.
რაფიელ ერისთავი ითვალისწინებდა ბავშვის სულის სიფაქიზეს და იმასაც, რომ ლექსი არა მარტო ესთეტიკური სიამოვნების მიღებაა, არამედ ეხმარება ბავშვებს სამყაროს აღქმაში.
რაფიელ ერისთავს იაკობ გოგებაშვილთან ერთად დამსახურებულად მიიჩნევენ ქართული საბავშვო ლიტერატურის ფუძემდებლად.
საკვანძო სიტყვები: საკვანძო სიტყვები: საბავშვო, პოეზია, სულიერება, პატრიოტული, პოპულარული