გონელი არახამია
ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი
საქართველოს უნივერსიტეტი
თამაზ ბერაძის სახელობის ქართველოლოგიის ინსტიტუტი
მთავარი მეცნიერი თანამშრომელი
გონელი არახამია
ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი
საქართველოს უნივერსიტეტი
თამაზ ბერაძის სახელობის ქართველოლოგიის ინსტიტუტი
მთავარი მეცნიერი თანამშრომელი
არსენ ბერი (XII ს.) როგორც ისტორიკოსი
არსენ ბერის კალამს ეკუთვნის წმ. ნინოს ცხოვრების გადამუშავებული რედაქცია, რომელიც მან დემეტრე I-ის (1125-1156) მეფობის ხანაში შექმნა. ამ დროს ქართულ მწერლობაში წმ. ნინოს მოღვაწეობისადმი მიძღვნილი თხუზულების სულ ცოტა სამი რედაქცია არსებობდა („მოქცევაჲ ქართლისაჲს“ მოკლე და ვრცელი ვერსიები, „ქართლის ცხოვრებიში“ – ე. წ. ლეონტი მროველისეული ვარიანტი).
არსენ ბერი მიიჩნევდა, რომ მის დროს ლიტურგიულ პრაქტიკაში გამოყენებული წ.მ. ნინოს ცხოვრებას ამ დანიშნულების თხზულებისთავის შეუფერებელი არაერთი ნაკლი გააჩნდა, კერძოდ, წმინდანის მოღვაწეობა მეფეების შესახებ თხრობასთან იყო შერწყმული, წმ. ნინოს თავგადასავალი გადმოცემული იყო სხვადასხვა მთხრობელის მიერ ქრონოლოგიური თანმიმდევრობის აღრევით.
არსენ ბერი მკითხველს შეჰპირდა აღნიშნული ხარვეზების გამოსწორებას, რაც პირნათლად შეასრულა კიდეც.
არსენ ბერმა „წმ. ნინოს ცხოვრების“ გადამუშავებულ რედაქციას ბოლოში დაურთო ისტორიული ექსკურსი, სადაც გადმოსცა თავისი შეხედულებები ქართლის სახელმწიფოსა და ეკლესიის ისტორიის სხვადასხვა საკითხზე.
ის იზიარებს ქართლის სამეფოს წარმოშობის შესახებ „ქართლის ცხოვრების“ ადრეულ ვერსიასა და „მოქცევაჲ ქართლისაჲს“ ისტორიულ ქრონიკაში დაცულ მოსაზრებას და კატეგორიულად უარყოფს ლეონტი მროველის შეხედულებებს იმავე საკითხზე.
არსენ ბერის საგანგებო ყურადღებას იპყრობს საქართველოს ეკლესიის ისტორიის ისეთი მნიშვნელოვანი მოვლენა, როგორიცაა კათოლიკოსობის დაწესება ვახტანგ გორგასლის მეფობის ხანაში. არსენ ბერი აუცილებლად თვლის მოგვითხროს ანტიოქიის სპატრიარქოს მიერ საქართველოს ეკლესიის სინოდისათვის (ეპისკოპოსთა კრებისთვის) კათოლიკოსის შერჩევისა და კურთხევის უფლების მინიჭების შესახებ.
ავტორი საჭიროდ მიიჩნევს წარმოაჩინოს საქართველოს ეკლესიისა და მისი მრევლის სრული გამიჯვნა ყოველგვარი ერესისგან, მათ შორის, ხატმებრძოლეობის მწვალებლობისგან, რომელმაც მოიცვა თვით საბერძნეთის (ბიზანტიის) ეკლესიაც და განუხრელი ერთგულება „მართალი სარწმუნოებისადმი“.
არსენ ბერი შუა საუკუნეების ქართულ ისტორიოგრაფიაში ერთ-ერთი პირველი ისტორიკოსია, რომელმაც წ.მ ნინოს მოღვაწეობის შემდგომი ხანის საქართველოს ეკლესიის ისტორიის მნიშვნელოვანი მოვლენები ქვეყნის ისტორიის აუცილებელ კომპონენტად გაიაზრა, რამაც შემდგომი განვითარება ვახტანგ VI-ისა და „მეცნიერ კაცთა“ კომისიის ნააზრევში ჰპოვა (XVIII).
საკვანძო სიტყვები: არსენ ბერი, წმ. ნინოს ცხოვრება, საქართველოს ეკლესიის ისტორია, შუა საუკუნეების ქართული ისტორიოგრაფია.