ცირა ჩიკვაიძე
საქართველოს უნივერსიტეტი
ისტორიის დეპარტამენტის უფროსი, პროფესორი
თბილისი, საქართველო
ცირა ჩიკვაიძე
საქართველოს უნივერსიტეტი
ისტორიის დეპარტამენტის უფროსი, პროფესორი
თბილისი, საქართველო
აშშ-ის საჯარო კანონი 86 90
აბსტრაქტი
„ცივი ომის“ პერიოდში აშშ-ში მკვიდრდება ტერმინი „დაპყრობილი ერები“, რომელიც გამოიყენებოდა იმ ხალხების მიმართ, რომლებიც „აღმოჩნდნენ საბჭოთა კომუნიზმის იმპერიალისტური და აგრესიული პოლიტიკის ტყვეობაში მსოფლიოში და ასევე, იმ ერების მიმართ, რომლებიც იმყოფებოდნენ საბჭოთა ბატონობის ქვეშ და რომლებსაც წაართვეს ეროვნული დამოუკიდებლობა და პირადი თავისუფლება“.
„დაპყრობილი ერების“ ქვეშ მოიაზრებოდა საბჭოთა კავშირში (რუსეთის გამოკლებით) შემავალი და სოციალისტური ბანაკის ქვეყნები. 1959 წლის 17 ივლისს აშშ-ის მაშინდელმა პრეზიდენტმა დუაიტ დ. ეიზენჰაუერმა ხელი მოაწერა პროკლამაციას, რომლის მიხედვითაც ივლისის თვის მესამე კვირა ცხადდებოდა, როგორც „დაპყრობილი ერების კვირა“ და რომ „ყოველწლიურად მსგავსი პროკლამაციების გამოცემა გაგრძელდებოდა მანამ, სანამ არ იქნებოდა მიღწეული მსოფლიოს ყველა დაპყრობილი ერების თავისუფლება და დამოუკიდებლობა“.
„დაპყრობილი ერების კვირის“ რეზოლუციის ინიციატორი, ავტორი და ლობისტი გახლდათ ამერიკაში დაბადებული უკრაინელი ემიგრანტების ვაჟი ლევ დობრიანსკი (1918-2008). ის იყო ამერიკელი ისტორიკოსი, ეკონომისტი, ვაშინგტონის ჯორჯ თაუნის უნივერსიტეტის პროფესორი და დიპლომატი. ლევ დობრიანსკი იყო ასევე
ამერიკაში გამომავალი „უკრაინული კვარტალური ჟურნალის“ The Ukrainian Quarterly სარედაქციო კოლეგიის თავმჯდომარე. აშშ-ში მყოფი უკრაინელი, ქართველი და სხვა „დაპყრობილი ერების“ ემიგრანტებისათვის ეს ჟურნალი იყო საუკეთესო ტრიბუნა საბჭოთა რეჟიმის წინააღმდეგ ბრძოლაში. ამ ჟურნალთან ქართველი ემიგრანტები, მათ შორის ვ. ნანუაშვილიც თანამშრომლობდა და აქვეყნებდა სტატიებს.
ლევ დობრიანსკის მცდელობამ შედეგი გამოიღო და აშშ-ში მიღებულ იქნა „საჯარო კანონი 86 90“, სადაც ხაზგასმული იყო, რომ 1918 წლიდან რუსული კომუნიზმის იმპერიალისტურმა და აგრესიულმა პოლიტიკამ გამოიწვია უზარმაზარი იმპერიის შექმნა, რომელიც სერიოზულ საფრთხეს უქმნდა არა მარტო შეერთებული შტატების, არამედ მთელი თავისუფალი ხალხების უსაფრთხოებას მსოფლიოში; რომ კომუნისტური რუსეთის იმპერიალისტურმა პოლიტიკამ, პირდაპირი თუ არაპირდაპირი აგრესიის მეშვეობით, გამოიწვია აღმოსავლეთ და ცენტრალური ევროპის, საბჭოთა კავშირის შემადგენლობაში შემავალი ქვეყნების, ჩრდილოეთი კორეის, ალბანეთის, ჩრდილოეთი ვიეტნამის და სხვ. ქვეყნების ეროვნული დამოუკიდებლობის დაკარგვა; რომ შეერთებული შტატების ხალხები იზიარებდა ამ ქვეყნების მისწრაფებას მათი თავისუფლებისა და დამოუკიდებლობის აღდგენისათვის; რომ 1959 წლის ივლისის მესამე კვირა ცხადდებოდა, როგორც „დაპყრობილი ერების კვირა“ და შეერთებული შტატების ხალხებს მოუწოდებდა აღენიშნათ ეს კვირა შესაბამისი ცერემონიებითა და ღონისძიებებით.
აშშ-ის „საჯარო კანონი 86 90“ -ის თანახმად, აშშ-ში, ვაშინგტონში 1959 წელს ჩამოყალიბდა ანტიკომუნისტური ორგანიზაცია „დაპყრობილი ერების ეროვნული კომიტეტი“ (The National Captive Nations Committee, NCNC). მისი დამფუძნებელი და თავმჯდომარე დიდი ხნის განმავლობაში იყო სწორედ ლევ დობრიანსკი.
საბჭოთა კავშირის დაშლამდე და საქართველოს მიერ დამოუკიდებლობის აღდგენამდე „დაპყრობილი ერების“ სიაში იყო საქართველოც. მოყოლებული 1959 წლიდან აშშ-ის ყველა პრეზიდენტი თავს მოვალედ მიიჩნევდა მთელი მსოფლიოსათვის შეეხსენებინა, რომ საბჭოთა რეჟიმი თრგუნავდა თავისუფლებასა და დემოკრატიას მთელ მსოფლიოში. საქართველოსათვის „დაპყრობილი ერების კვირეულმა“ თავისი მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა საბჭოთა ბატონობისა და კომუნისტური მმართველობისაგან თავის დაღწევაში.
საკვანძო სიტყვები: დაპყრობილი ერები, დობრიანსკი ლ., საქართველო, საბჭოთა რეჟიმი, „ცივი ომი“.