თეონა შავლოხაშვილი

სოხუმის სახელმწიფო უნივერსიტეტის დოქტორანტი

გორი, საქართველო

teonashavlokhashvili@gmail.com

აბუხალოს სკიტე (გამოქვაბულების კომპლექსი)

აბსტრაქტი

            აბუხალოს სკიტე მდებარეობს ძამის ხეობაში, თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე მდინარე ძამის სათავეში ზღვის დონიდან 1480 მეტრზე, ქარელიდან 35 კილომეტრის დაშორებით, აბუხალოს სკიტე გამოქვაბულების კომპლექსს წარმოადგენს, რომელიც ღრმა ხევშია მოქცეული.

            კომპლექსი თარიღდება XVII-XVIII საუკუნეებით. იგი წარმოადგენდა კლდეში ნაკვეთ რვა სხვადასხვა ზომის ქვაბულისაგან შემდგარ მონასტერს. არქეოლოგიური მონაცემების მიხედვით კი ძეგლი თარიღდება ფეოდალური ხანით. აბუხალოს სკიტეში აღმოჩენილია გამომწვარი თიხის ჭურჭლის ნატეხები.

            აბუხალოს გამოქვაბულების კომპლექსი წარმოადგენდა თავდაცვით ნაგებობებს, რასაც მოწმობს, სათოფურები, რომლებიც დატანებულია ქვაბულებში. აქ მოსახლეობა თავს აფარებდა ხანგრძლივი ომების პერიოდში. იგი გამიზნული იყო ხანგრძლივი გარემოცვისთვის და იქ შეხიზნულები მომარაგებული იყვნენ წყლითა და სურსათით, აგრეთვე აბუხალოს სკიტეში იყო სამლოცველო.  აბუხალო მნიშვნელოვანი სტრატეგიული ადგილია ძამას ხეობაში აქედან გზა გადადის გუჯარეთით ბორჯომის ხეობაში, რასაც ვახუშტიც აღნიშნავს: „აბუხალოს დასავლით გარდავალს გზა გუჯარეთსო“.

ამრიგად ძამის სათავეებიდან გზა გადადის: აბუხალოდან გუჯარეთ ბორჯომის ხეობაში, მუხილეთიდან ატენის ხეობაში, ძამიდან ხაშურის რაიონში. სოფელ გვერძნეთან ეს გზები ერთდებიან და მიემართებიან ძამის ხეობით ქარელში სადაც ძამა მტკვარს უერთდება. ამ ხეობაში თავდაცვითი ნაგებობებიც ამის მიხედვით არის განლაგებული, რათა შემოსული მტრებისაგან ხეობა დაეცვა. ამ თავდაცვით ქვაბულის ვიწრო გზა ჩამოდიოდა სათიბებში და ყანებში, საიდანაც თივა და პური შემოჰქონდათ, აღმოსავლეთით კი გადასვლა შეიძლებოდა აბუხალოს ხეობაში. ეს თავდაცვითი ნაგებობა მტრისათვის ძნელი მისადგომი იყო. დღეს მნახველს აოცებს ქვაბულის გამოკვეთის ოსტატობა, მშენებლობის ტექნიკა. აგურის ნაგებობათა და სამლოცველოს მოხატულობის სტილის მიხედვით აბუხალოს ქვაბული მიეკუთვნება მე-17-18 საუკუნეებს. და გამიზნული იყო უმთავრესად დაღესტნელი აბრაგებისაგან თავდასაცავად.

            სოფელ აბუხალოსთან მდებარეობს ასევე აბუხალოს უღელტეხილი ტანისა და ძამის წყალგამყოფზე ზღვის დონიდან 2200 მეტრზე, რომელსაც გადასასვლელი აქვს მდინარე ტანას ატენის ხეობის სათავეებიდან გორის რაიონის სოფელ ბოშურიდან მდინარე ძამას ხეობაში.  სოფელ გვერძნეთში უღელტეხილის სამხრეთით არის ამავე სახელწოდების მწვერვალი ზღვის დონიდან 2250 მეტრზე.

            ლეონტი მროველის ცნობით აბუხალოს ხევში „განუხვრიტეს კლდეი იგი, რომელიც რბილ იყო და ადვილად სახვრეტელი“ მთის-ხეობა ფრიალო კალთები ფოთლოვანი და წიწვოვანი ტყეებით დაფარული, და ბუნებრივი წყაროებით მდიდარი....“ ხეობის მოსახლეობისათვის თავდაცვით დამცავ არეს ქმნიდა ხეობაში, მიუვალ კლდოვან ადგილებში ბუნებრივ გამოქვაბულთა სიმრავლე. კერძოდ აბუხალოს ხევში ციცაბოდ აზიდული კირქვისა და ქვიშა ქვის მძლავრი ქანები

            აბუხალოს სკიტეში დღეს მიმდინარეობს სამონასტრო ცხოვრება გამოქვაბულებში კი განთავსებულია ბერების საცხოვრებელი კელიები. უნდა აღინიშნოს, რომ ეს სკიტე დღესაც ძნელად მისადგომია, და მერცხლის ბუდესავით გადმოსცქერის ძამის ხეობას.

 

საკვანძო სიტყვები: ძამის ხეობა, აბუხალო, აბუხალოს სკიტე, გამოქვაბულების კომპლექსი